تأثیر تغییرات اقلیمی بر کشتزارهای برزیل، آرژانتین و اوکراین: راهنمای مدیریت ریسک
آیا آمادهاید که نوسانات قیمت نهادهها به یک بحران دائمی در کسبوکار شما تبدیل شود؟
دیگه اون دورانی که با خیال راحت قرارداد بلندمدت ذرت برزیل رو میبستیم و منتظر رسیدن بار باکیفیت به بندر امام بودیم، گذشته. امروز داستان فرق کرده. یک موج گرمای بیسابقه در ماتو گروسو برزیل یا یک ماه تأخیر در بارشهای آرژانتین، مستقیم روی قیمت تمام شدهی مرغ و شیر شما در ایران تأثیر میذاره. این مقاله یک گزارش هواشناسی نیست؛ یک نقشه راه برای بقا در بازاری است که قواعدش هر روز در حال تغییره. ما در این بخش از دانشنامه جامع بازار خوراک دام و طیور ایران: از زنجیره تامین تا آیندهپژوهی، میخواهیم ببینیم این تغییرات اقلیمی چه بلایی سر سبد خرید ما آورده.
چرا دیگر نمیتوان به الگوهای تأمین سنتی ذرت و سویا از آمریکای جنوبی و اوکراین اعتماد کرد؟
اعتماد کردن به حافظهی تاریخی بازار، امروز بزرگترین اشتباه استراتژیک یک مدیر خرید است. وابستگی ما به سه غول کشاورزی جهان یعنی برزیل، آرژانتین و اوکراین، زنجیره تأمین ما رو به شدت شکننده کرده. یک زمان خیالمان راحت بود که اگر تولید یک کشور کم شد، آن یکی جبران میکند. اما حالا تغییرات اقلیمی جهانی به صورت هماهنگ هر سه منطقه را تحت فشار گذاشته و این یعنی ریسک سیستماتیک برای کل صنعت دامپروری ایران.
خشکسالیهای برزیل چگونه کیفیت و میزان پروتئین سویای وارداتی شما را مستقیماً هدف گرفته است؟
اجازه بدید یک خاطره از سال ۹۹ براتون تعریف کنم. یک محموله کنجاله سویا از برزیل داشتیم که روی کاغذ آنالیز عالی داشت، پروتئین ۴۶ درصد. اما وقتی بار رسید و خودمون نمونه گرفتیم و فرستادیم آزمایشگاه، دیدیم پروتئین واقعی به زور به ۴۴.۵ درصد میرسه. پیگیر که شدیم فهمیدیم اون منطقه از برزیل یک دوره تنش آبی شدید رو گذرونده بوده. گیاه برای زنده موندن، انرژی رو صرف بقا کرده نه تولید پروتئین در دانه. این ۱.۵ درصد اختلاف پروتئین، شاید در نگاه اول کم باشه، اما برای کارخانهای که روزی ۵۰۰ تن خوراک تولید میکنه، یعنی یک فاجعه در جیرهنویسی و افت شدید راندمان گله. اینجاست که اهمیت اصول نمونهبرداری و آزمایش محموله در گمرک برای هر بار وارداتی صد برابر میشه.
با پدیده ‘لانینا’ در آرژانتین و تأثیر ویرانگر آن بر تولید کنجاله سویا آشنا هستید؟
همه ما اسم النینو و لانینا رو شنیدیم، اما کمتر کسی اثر مستقیمش رو روی قیمت کنجاله توی بازارگاه ایران حس کرده. لانینا یعنی خشکسالیهای شدید و طولانیمدت در کمربند کشاورزی آرژانتین. این پدیده دیگه یک اتفاق نادر نیست، داره به یک چرخه تکرارشونده تبدیل میشه. نتیجهاش؟ کاهش شدید سطح زیر کشت سویا، دانههای ریزتر با روغن کمتر و در نهایت، کمبود کنجاله سویای باکیفیت در بازار جهانی. 🌽
این کمبود باعث میشه غولهای بازار مثل کارگیل و بونگه که از بازیگران اصلی تجارت جهانی هستند، قیمتها رو به شدت بالا ببرن و این فشار مستقیما به واردکننده ایرانی منتقل میشه. پس وقتی تحلیلهای هواشناسی از بازگشت لانینا خبر میدن، باید منتظر یک سونامی قیمت در بازار سویا باشیم.
فراتر از جنگ، چگونه تغییرات الگوی بارش در اوکراین در حال تغییر نقشه تولید جو و گندم دامی است؟
ذهن همه ما در مورد اوکراین درگیر جنگه، اما یک جنگ خاموش و بزرگتر هم در مزارع این کشور در جریانه: جنگ با اقلیم. الگوهای بارش در منطقه دریای سیاه به هم ریخته. تابستانها خشکتر و داغتر شده و زمستانها کوتاهتر. این یعنی استرس شدید برای محصولاتی مثل جو و گندم که به رطوبت بهاره نیاز دارن.
نتیجه این شده که کشاورزهای اوکراینی دارن به سمت کشت محصولات مقاومتر به خشکی مثل آفتابگردان میرن. این یعنی در بلندمدت، حتی پس از پایان جنگ، ممکنه دیگه نتونیم روی اوکراین به عنوان یک منبع پایدار و ارزان برای جو و گندم دامی حساب کنیم. اینجاست که باید به فکر پروتئینهای جایگزین و منابع خوراکی نوین برای آینده صنعت باشیم.
آیا ریسک افزایش آفلاتوکسین در ذرت برزیلی به دلیل تنشهای اقلیمی را در محاسبات خود لحاظ کردهاید؟
یکی از خطرناکترین پیامدهای پنهان گرمایش جهانی، افزایش سموم قارچی (مایکوتوکسینها) مثل آفلاتوکسینه. وقتی گیاه ذرت تحت استرس گرما و خشکی قرار میگیره، سیستم دفاعی طبیعیش ضعیف میشه و قارچ آسپرژیلوس خیلی راحتتر بهش حمله میکنه. این یعنی ذرتهایی که در شرایط سخت اقلیمی رشد کردن، پتانسیل خیلی بیشتری برای آلودگی به آفلاتوکسین دارن. این سم برای طیور یک سم کشنده و برای دام شیری باعث افت تولید و مشکلات باروری میشه. به همین دلیله که چک کردن برگه آنالیز و رعایت استانداردهای سختگیرانه سازمان دامپزشکی برای واردات دیگه یک گزینه نیست، یک ضرورت حیاتیه.
چطور نوسانات اقلیمی جهانی، قراردادهای خرید FOB و CFR شما را پیچیدهتر و پرریسکتر میکند؟
قبلا وقتی یک قرارداد FOB از برزیل میبستیم، تقریبا مطمئن بودیم که کشتی در بازه زمانی مشخص بارگیری میشه. اما الان چی؟ خشکسالی باعث میشه برداشت محصول عقب بیفته. بارندگیهای سیلآسا ممکنه جادههای منتهی به بندر رو ببنده. این تأخیرها یعنی هزینههای دموراژ (جریمه تأخیر کشتی)، به هم خوردن برنامهریزی تولید کارخانه شما و از دست رفتن اعتبار در بازار. در ادامه یک جدول مقایسهای از ریسکهای جدید در زنجیره تأمین این سه کشور آماده کردیم که دید بهتری بهتون میده.
| پارامتر ارزیابی ریسک | برزیل (ذرت و سویا) | آرژانتین (کنجاله سویا) | اوکراین (جو و گندم) |
| ریسک اصلی اقلیمی | خشکسالیهای ناگهانی در مرکز و غرب (ماتو گروسو) / یخبندانهای بیموقع در جنوب. | پدیده لانینا (خشکسالی طولانیمدت) / سیلابهای مقطعی. | تابستانهای داغ و خشک / زمستانهای ملایم و کوتاه شدن فصل رشد. |
| تأثیر بر کیفیت محصول | بالا: ریسک جدی افزایش آفلاتوکسین در ذرت / کاهش درصد پروتئین در سویا. | بسیار بالا: کاهش درصد پروتئین و روغن دانه سویا / افزایش فیبر خام در کنجاله. | متوسط: کاهش وزن هکتولیتری غلات / ریسک رشد کپک در صورت بارندگی در فصل برداشت. |
| تأثیر بر حجم تولید | نوسانات شدید سالانه (تا ۱۵٪ کاهش در مناطق آسیبدیده). | بسیار آسیبپذیر، احتمال کاهش تولید تا ۲۵٪ در سالهای لانینای شدید. | ریسک کاهش تولید به دلیل تغییر الگوی کشت کشاورزان به سمت محصولات مقاومتر. |
| ریسک لجستیک و حمل | متوسط: کاهش سطح آب رودخانهها و اختلال در حمل و نقل داخلی با بارج. | بالا: اعتصابات کارگری در بنادر که با بحرانهای اقتصادی ناشی از خشکسالی تشدید میشود. | بحرانی: ریسکهای ژئوپلیتیکی و جنگی / تغییر مسیرهای سنتی صادرات از بنادر دریای سیاه. |
| پیشبینیپذیری قیمت | بسیار پایین. قیمت به شدت به پیشبینیهای کوتاهمدت بارندگی وابسته است. | بسیار پایین. قیمت به شدت تحت تأثیر چرخههای اقلیمی اقیانوس آرام (ENSO) است. | غیرقابل پیشبینی. ترکیبی از ریسک اقلیمی و ژئوپلیتیکی، تحلیل را تقریبا غیرممکن میکند. |
آیا میدانید کمبود جهانی یک نهاده، چگونه بر قیمت نهادههای جایگزین مانند DDGS یا کانولا تأثیر میگذارد؟
بازار نهاده مثل دومینو میمونه. وقتی یک مهره اصلی (مثلا کنجاله سویای آرژانتین) به خاطر خشکسالی میافته، ضربهاش به مهرههای بعدی هم میرسه. مدیر خریدی که فکر میکنه با جایگزین کردن سویا با کنجاله کلزا (کانولا) از کانادا، بازی رو برده، چند هفته بعد میبینه که قیمت کلزا هم به شکل عجیبی بالا رفته. چرا؟ چون تمام دنیا همزمان با شما به همین فکر افتادن و تقاضا برای جایگزینها یکدفعه سر به فلک میکشه.
این اثر دومینویی فقط محدود به پروتئینها نیست. وقتی تولید ذرت در برزیل کم میشه، تقاضا برای گندم دامی و جوی روسی و قزاقی بالا میره. درک این ارتباطات پیچیده، کلید پیشبینی روندهای بازاره. برای همین دنبال کردن تحلیلهای هفتگی بازار نهادههای دامی ایران که این ارتباطات رو رصد میکنه، دیگه یک کار لوکس نیست، یک ضرورت برای تصمیمگیریهای هوشمندانهس.
برای محافظت از کسبوکارتان در برابر این تهدیدات، چگونه باید استراتژی تأمین خود را متنوعسازی کنید؟
یک قانون نانوشته در این بازار وجود داره: هرگز تمام تخممرغهاتو تو سبد یک کشور نذار. ما سالها پیش یک اشتباه بزرگ کردیم و برای یک فصل کامل، تقریباً تمام سبد خرید سویای شرکت رو روی آرژانتین بستیم. یک اعتصاب طولانی در بنادر اونجا کل برنامهریزی تولید سه ماهه ما رو نابود کرد و ضرر سنگینی دادیم. از اون روز به بعد، استراتژی ما شد “تنوع، تنوع و باز هم تنوع”.
این یعنی چی در عمل؟
- سبد جغرافیایی: بخشی از خرید ذرت از برزیل، بخشی از روسیه، بخشی هم از بازار داخلی (در فصل برداشت).
- سبد محصولی: وابستگی به کنجاله سویا رو با تعریف درصدی از کنجاله کلزا، DDGS و حتی کنجالههای آفتابگردان در جیره (با مشورت متخصص تغذیه) کم کنید.
- سبد زمانی: تمام خرید رو در یک مقطع انجام ندید. بخشی به صورت نقدی، بخشی به صورت قراردادهای آتی (Forward) و بخشی هم به صورت Spot از بنادر. این کار به شما قدرت مانور در برابر نوسانات شدید رو میده.
چه شاخصهای کلیدی آبوهوایی را باید برای پیشبینی قیمت نهادهها در شش ماه آینده رصد کنید؟
اگر میخواهید یک قدم از بازار جلوتر باشید، باید چشمتون به آسمان باشه، البته آسمان آمریکای جنوبی و منطقه دریای سیاه! دیگه نمیتونید فقط به قیمتهای اعلامی در بازار داخلی اکتفا کنید. چند تا ابزار کلیدی وجود داره که ما هر روز چکشون میکنیم:
- گزارشهای ماهانه WASDE از وزارت کشاورزی آمریکا (USDA): این گزارش مثل انجیل بازار غلاته و پیشبینی تولید و تقاضای جهانی رو میده.
- نقشههای بارش و دمای NOAA: این نقشهها به شما نشون میده که آیا کمربند کشاورزی برزیل و آرژانتین در هفتههای آینده بارندگی کافی خواهد داشت یا نه.
- شاخص ENSO: این شاخص به شما میگه که پدیده لانینا یا النینو با چه شدتی در حال وقوعه.
این دادهها به شما کمک میکنه قبل از اینکه بازار واکنش نشون بده، روند رو تشخیص بدید. در واقع، این همون کاریه که معاملهگرهای بزرگ با دنبال کردن قیمت جهانی نهادهها در بورس شیکاگو (CBOT) انجام میدن؛ اونها به جای قیمت، “ریسک” رو معامله میکنن.
چگونه میتوان با آنالیز دقیق محموله در مبدأ، ریسکهای کیفی ناشی از تغییرات اقلیمی را به حداقل رساند؟
یک باور غلط و پرهزینه در بازار ما اینه که “بار رو توی بندر امام آزمایش میکنیم”. این کار مثل نوشدارو بعد از مرگ سهرابه! وقتی کشتی با ۲۰ هزار تن ذرت آفلاتوکسین بالا به لنگرگاه شما رسیده، دیگه کار زیادی از دستتون برنمیاد. راه حل درست، انجام بازرسی و نمونهبرداری توسط شرکتهای بازرسی معتبر بینالمللی (مثل SGS یا Cotecna) در بندر مبدأ (مثلاً سانتوس برزیل) و قبل از بارگیری است.
این کار شاید در ابتدا یک هزینه اضافی به نظر بیاد، اما در واقع یک بیمهنامه ارزان برای جلوگیری از ضررهای میلیاردی است. شما با این کار مطمئن میشید محصولی که بارگیری میشه دقیقاً همون چیزیه که در قرارداد ذکر شده و ریسکهای کیفی ناشی از تنشهای اقلیمی رو قبل از حرکت کشتی حذف کردید.
آیا روسیه، قزاقستان یا هند میتوانند جایگزینهای قابل اعتمادی برای غولهای کشاورزی سنتی باشند؟
بله و خیر. این کشورها پتانسیل огромی دارن اما چالشهای خودشون رو هم به همراه دارن. روسیه و قزاقستان منابع عالی برای گندم و جو هستن، اما لجستیک حمل از بنادر شمالی 🚢 چالشبرانگیزه و کیفیتشون گاهی نوسان داره. هند به عنوان یک تولیدکننده بزرگ سویا در حال رشد است، اما زیرساختهای صادراتی و ثبات کیفی اون حتا به پای برزیل نمیرسه.
روی آوردن به این بازارها یک بخش مهم از استراتژی تنوعبخشی است، اما نیازمند تحقیق، برقراری ارتباط با تأمینکنندههای معتبر و درک استانداردهای متفاوت اونهاست. این بخشی از یک نگاه کلانتر به کشاورزی پایدار و آینده تأمین خوراک است؛ آیندهای که در آن منابع تولید پراکندهتر و متنوعتر خواهند بود.
آینده تأمین خوراک دام در دستان کیست: معاملهگران ریسکپذیر یا مدیران آیندهنگر؟
در نهایت، بازی در این بازار جدید یک انتخابه. شما میتوانید یک معاملهگر ریسکپذیر باشید که با هر موج قیمت بالا و پایین میرود و همیشه در حالت واکنش به بحران است. یا میتوانید یک مدیر آیندهنگر باشید که با تحلیل دادهها، متنوعسازی منابع و مدیریت ریسک، کشتی کسبوکار خود را در این دریای طوفانی هدایت میکند. آیندهنگری یعنی استقبال از نوآوری، مثل کاری که استارتآپهای ایرانی در حوزه Agrotech با ابزارهای هوشمند انجام میدهند تا عدم قطعیت را کاهش دهند.
چگونه خوراکینه میتواند با ارائه تحلیلهای بازار و تضمین کیفیت بار، شما را در این بازار پرآشوب به ساحل امن برساند؟
هدف این مقاله فروش محصول نبود، بلکه به اشتراک گذاشتن یک دیدگاه بود. دیدگاهی که میگه در دنیای امروز، اطلاعات درست و تحلیل عمیق، با ارزشترین دارایی شماست. درک تأثیر تغییرات اقلیمی بر کشتزارهای جهان دیگه یک موضوع علمی نیست، بلکه بخش اصلی استراتژی کسبوکار شماست. مدیری که این واقعیت را بپذیرد و برای آن برنامهریزی کند، نه تنها از بحرانها جان سالم به در میبرد، بلکه از آنها به عنوان فرصتی برای پیشی گرفتن از رقبا استفاده خواهد کرد. این یعنی نگاه به آینده و فکر کردن به مفاهیمی مثل اقتصاد چرخشی و استفاده از ضایعات به عنوان منابع جدید.
